कहाँ पुग्यो नयाँ संविधान निर्माणको मेलो

प्रेम कान्छामगर
पाल्पा तानसेन २९
संविधान जारी हुने दिन दिन बाँकी बन्ला त नयाँ संविधान ! जनताको बलिदानीपूर्ण आन्दोलन त्याग तपस्याको परिणात्मक स्वरुप देश गणतान्त्रिक अवस्थामा छ भने हामी नयाँ संविधान निर्माण प्रकि्रयामा छौं । २०६२÷०६३ कापे महान् जनआन्दोलन पश्चात इतिहासमै नेपाली जनताले प्रथम पटक आफनो संविधान आफैले बनाउनको लागि संविधानसभाको निर्वाचन गरे र त्यस पश्चात संविधान निर्माण प्रकि्रयाले तिव्रता पायो भने शान्ति प्रकि्रया पनि अगाडि बढ्दै गयो ।

देश अहिले नयाँ संविधान निर्माण प्रकि्रयाको अन्तिम चरण प्रबेश गरेको अवस्थामा यहाँका तमाम आदिवासी जनजाति उत्पीडित वर्ग क्षेत्र लिङ्ग तथा महिला मधेशीको अधिकार संवैधानिक रुपमा नयाँ बन्ने संविधान सुनिश्चत गर्न उनीहरु आन्दोलनरत छन् । सदियौ देखि राज्यको सेवा सुविधाबाट बहिष्ककरणमा पारीएको यहाँ आम आदिवासी जनजाति महिला उत्पीडित वर्ग क्षेत्र तथा लिङ्गको हक तथा अधिकार संवैधानिक रुमिा सुनिश्चि नभई नयाँ नेपालको संविधान निर्माण प्रकि्रयाले पूर्णता पाउने छैन यही सन्दर्भ र पृष्ठभूमीमा देशले नयाँ काचुली सहितको नयाँ संविधान निर्माण प्रकि्रयाले सुचारुपताका साथ अगाडी बढीरहेको भए पनि नयाँ संविधान जारी गर्ने समय सिमा दिनानुदिन छोटिदै जादा पनि राजनीतिक दल तथा तीनका नेताहरु शीर्ष नेतृत्वहरु एक आपसमा पानी बराबारको अवस्थामा रहेका छन् भने हिजो देखिएका प्रतिकि्रयाबादी तत्वहरुले देश विखण्डनको राष्ट्रियता भङ्ग गर्ने खालको कि्रयाकलाप गरिरहेका छन् । अर्को तिर संघीयताको आधार जाति भाषा र क्षेत्रलाई बनाउनु हुदैन भन्नेहरुको बजार हल्लाले पनि आम आदिवासी जनजाति उत्पीडित जाति वर्ग लिङ्ग र क्षेत्रको हक तथा अधिकार फेरी पनि यो वा त्यो बहनामा कण्ठित पार्ने षड्यन्त्र बुनिरहेको छनु ।

यहाँका राजनीतिक दलहरुको सत्ता महोले नेपाली जनताको हक तथा अधिकारलाई कुठाराघात गर्ने कदमले बढावा पाइरहेको अवस्था छ । तर जनताले दिएको म्याण्डेट अनुसारनै आगामी जेष्ठ १४ गते नै नयाँ संविधान जारी हुन पर्दछ र यसको लागि जुन सुकै जति सुकै ठूलो दलले पनि जस्तो सुकै मूल्य चुकाउनु पनि तयार हुनु पर्दछ । संविधान जारी गर्ने समयाबाधि क्रमीक रुपमा छोटीएको अवस्थामा जिम्मेवार राजनीतिक दलहरु आ-आफनै स्वार्थ पूरा गर्न तल्लीन रहेका छन् । संविधान निर्माण प्रकि्रया प्रति गम्भीर र सजक तथा सचेत हुनु पर्नेमा सत्ताको खेलमा दलहरु भासिनु अति दुखदायी कुरा हो । संविधान जारी गर्ने मिति र समय अव ………॥दिन मात्र बाँकी छ । जनताले सोचेको जनताको संविधान जारी होला त यहाँनिर चासोको विषय छ अनि जनताले चुनेर पाठएको ६०१ जना सभासदहरु यत्रो दिन सम्म के गरी दिन विताए खाली तलब भत्ता मात्र पाकाएर बसे भन्ने सिर्जना नआउला भन्न सकिन्न जनताले चाहेको संविधान बनेन् भने देशमा के हो कस्तो परिस्थी सर्िजना होला यो पनि सोच्नु पर्ने राजनीतिक दल । सहमति र सहकार्यको संस्कारलाई यहाँका दलहरुले विसर्िसकेका छन् । संविधान निर्माको सबै भन्दा गम्भिर पक्ष नेपाली जनताको खोसिएको हक तथा अधिकारलाई कसरी स्थापित गर्दे यहाँ आदिवासी जनजातिहरुलाई राजनीतिक रुपले सामाजिक रुपले कसरी माथि उठाउन सकिन्छ भन्ने चिन्ता भन्दा पनि संविधान निर्माण प्रकि्रयालाई पूरै ओझेलमा पारी सरकार बनाउने र सरकार ढलाउने खेलमा लागेका राजनीतिक दलहरुले आज भन्दा लगभग २ बर्ष अघि जनताबाट पाएको म्याण्डेट विसे्रन खोजेका हुन की भन्ने सर्वत्र चिन्ता र चासो बनेको छ । राजनीतिक दलहरु बीचको दुरी क्रमशः बढ्दै जादाँ नयाँ संविधान समयमै संविधान जारी हुन सकेन भने संविधान सभाको बैधानिक प्रश्न उठ्छ की उठ्दैन जस्ता यावत पक्ष प्रश्नहरुले नेपाली जनताहरु पिरोली रहेका छन् । फेरी यदि राजनीतिक सहमतिमै संविधान बने पनि छोटो समयमा बन्ने संविधानले सबै नेपाली जनतालाई न्याय गर्न सक्ला त नेपाली जनताले चाहे जस्तो संविधान नबने अर्को विद्रोह हुने सम्भावना नर्कान सकिन्न ।

दलहरुको ढिला सुस्तीले यहाँका सदियौ देखि दमन अन्याय अत्यचारको जातोमा पिल्सीएका नेपाली नागरिकको हक तथा अधिकार कानूनी रुपमा सुनिश्चि गर्नको खातिर यहाँको नगरिक समाजले दलहरुलाई संविधान निर्माण प्रकि्रयामा संवेदनशील हुन र गम्भिर हुन व्यापक जनदवाव सिर्जना गर्नु जरुली छ । तोकिएको समय सिमा भित्रमा नयाँ संविधान जारी हुन नसके यहाँ राजनीतिक दलहरुको राजनीतिक र संवैधानिक हैसियत समेत धरामपमा पर्ने भएकोले र राजनीतिक दलहरुले आफनो राजनीतिक हैयित गुमाए देशमा नयाँ तनाशासको उदय भई बर्षै अघि देखि दमन र थिचोमिचोमा परेका आदिवासी जनजाति महिला उत्पीडित वर्गजाति भाषा लिङ्गको अधिकार फेरी पनि हनन हुनेछ त्यसैले नागरिक समाजले अब गम्भिर सजक र सचेत भई नयाँ संविधान निर्माण प्रकि्रयामा सम्बन्धित सबै राजनीतिक दलहरुलाई गम्भिर बन्न ब्यापक जनदवाव सिर्जना गर्नु जरुली भईसकेको छ ।